یکای اصلی و یکای فرعی - آموزش تصویری - زبان ساده
موارد زیر مکمل هم هستند. برای یادگیری پایدار، از همه آنها استفاده کنید:
1- متن را بخوانید
2- در آزمون شرکت کنید
توضیح بیشتر: دکمه راهنما در نوار بالایی را کلیک کنید .
1 - کمیت اصلی و یکای اصلی چیست؟
کمیت های بسیار زیادی در علوم وجود دارند. آیا برای همه آنها باید یکای جداگانه ای تعریف کرد. خوشبختانه پاسخ منفی است. در واقع می توان همه آنها را بر حسب هفت کمیت بیان کرد. کمیت هایی که یکای مستقلی دارند و وابسته به کمیت های دیگر نیستند کمیت اصلی نام دارند. این هفت کمیت با توافق بین المللی انتخاب شده اند. ویژگی های کمیت اصلی که در طراحی سوال، مطرح می شود معمولا به صورت زیر:
- تعداد کمیت اصلی هفت است.
- یکای آنها یکای اصلی نام دارد.
- مستقل هستند.
- به کمیت های دیگر وابسته نیستند.
- برحسب کمیت های دیگر بیان نمی شوند.
- از کمیت های دیگر به دست نمی آیند.
- با توافق بین المللی انتخاب شده اند.
2 - کمیت و یکاهای اصلی در SI کدامند؟
هفت کمیت اصلی، با توافق بین المللی انتخاب شده اند. توجه کنید این یک قرارداد بین کشورها است. اگر سوال شما این است که چرا این هفت مورد انتخاب شده اند. آیا می توانستند به جای این ها، موارد دیگری را انتخاب کنند؟، بله می توانستند. اما توافق شده که این هفت مورد را تمام کشور ها قبول کنند. چون کاربرد بیشتری در زندگی روزمره دارند. در جدول روبرو تمام هفت کمیت، همراه با یکای آنها نشان داده شده است. این جدول را یاد بگیرید.
یک مثال می زنیم که همه مفاهیم جدول را بیان کنیم. به عنوان نمونه، فرض کنید طول جسمی را اندازه گرفتیم. می گوییم: طول جسم 5 متر است. می نویسیم: l = 5m در اینجا طول، کمیت اصلی است، l نماد کمیت طول است و m یکای کمیت طول است و 5 نیز مقدار کمیت است.
در زندگی روزمره، سه سطر اول جدول، بیشتر از بقیه به کار می رود. به خاطر همین به این سیستم MKS نیز می گویند. این عبارت، سه حرف اول متر M، کیلوگرم K و ثانیه S است.
3 - یکای فرعی( مشتق شده) چیست؟
یکای فرعی، چیست؟ گفتیم هفت کمیت اصلی وجود دارد. در عوض هزاران کمیت دیگر نیز در کنار این هفت کمیت وجود دارند. در واقع بسیاری از اندازه گیری ها را نمی توان با هفت مورد اصلی بیان کرد. این کمیت ها را فرعی می نامند. ویژگی های زیر ممکن است در طرح سوال استفاده شود:
- یکای آنها یکای فرعی نام دارد.
- وابسته به کمیت های اصلی هستند.
- مستقل نیستند.
- به کمک فرمول از کمیت های اصلی به دست می آیند.
- تعداد آنها زیاد است.
به عنوان مثال، جابجایی بر حسب متر بیان می شود. جابجایی یک کمیت اصلی است. یکای آن، متر است و با نماد m نشان داده می شود.
به همین ترتیب، زمان کمیت اصلی است. یکای زمان ثانیه است که با s نشان داده می شود.
این دو را با سرعت ( تندی ) مقایسه کنید. سرعت بر حسب متر بر ثانیه بیان می شود و باm/s نشان داده می شود. مشاهده می کنید که یکای سرعت، وابسته به m و s است. ( مثال دیگر شتاب است که بر حسب m/s2 بیان می شود. این کمیت نیز یکای مستقیلی ندارد).
دقت کنید تا اشتباهی پیش نیاید. برخی از یکاهای فرعی دارای نام مخصوص خود هستند. مانند نیرو بر حسب نیوتن، فشار بر حسب پاسکال، انرژی بر حسب ژول، بیان می شود. هر سه مثالی که زدیم کمیت فرعی اند زیرا در مجموعه هفت کمیت اصلی وجود ندارند. یعنی یکای مستقلی ندارند. بلکه به احترام این دانشمندان، این نام را به این یکاها داده اند. مثلا نیرو در سیستم SI بر حسب kgm/s2 بیان می شود. خیلی کم پیش می آید به این صورت بیان شود. بلکه به جای آن، از N استفاده می کنند. در واقع به احترام نیوتون، حرف اول اسم ایشان یعنی N را انتخاب کرده اند.
شاید برایتان جالب باشد که کمیت های فرعی زیادی داریم که اسم مخصوص خود دارند اما کمیت اصلی نیستند( در آینده به نمونه های زیر برخورد می کنید):
فرکانس( هرتز) - نیرو( نیوتون) - فشار( پاسکال) - انرژی، کار، گرما ( ژول) - توان، شار تابشی( وات) - بار الکتریکی( کولن) - اختلاف پتانسیل( ولت) - مقاومت الکتریکی( اهم) - شار مغناطیسی( وبر) - میدان مغناطیسی( تسلا) - دما( سلسیوس یا کلوین) ...
در جای خالی کلمه "یکا" را قرار دهید. درستی و نادرستی عبارت های زیر را مشخص کنید:
- به کمک . . . می توان نتایج اندازه گیری یک کمیت را با هم مقایسه کنیم.
- همه کمیت ها . . . دارند.
- مساحت . . . ی فرعی دارد.
- یک کمیت می تواند . . . های مختلفی داشته باشد.
- بله درست است. هدف یکا نیز همین است.
- برخی از کمیت ها مانند ضریب اصطکاک و ضریب شکست، یکا ندارند.
- بله یکای مساحت m2 یکای فرعی است.
- مثلا می توان طول را بر حسب متر یا بر حسب فوت بیان کرد.
بخش نظرات
عالی بودین
عالی عالی بسیار کامل